دبستان شکوه ورزنه

علل وراهکارهای عملی برای درمان بی نظمی؛علل و عوامل بی نظمی دانش آموزان را می‌توان به پنج دسته تقسیم کرد :

Ä    الف ) علل مربوط به دانش آموزان (ویژگی های فردی آنان ) ؛

Ä    ب ) عوامل مربوط به معلم ؛ 

Ä    ج ) عوامل مربوط به فضای مدرسه  ، کلاس درس و کارکنان ستادی مدرسه ؛

Ä    د) ویژگی های خانوادگی دانش آموزان ؛

Ä    و ) عوامل اجتماعی .

 نظم و انضباط تعاریف متعددی دارد. عده ای کنترل رفتار فرا گیرند گان و تسلط بر عوامل رفتاری آنان را انضباط می نامند . برخی دیگر معتقدند نظم و انضباط شامل هر نوع سازماندهی در محیط مدرسه و کلاس است ،  به نحوی که سبب افزایش یاد گیری شود . صفوی ( 1383 ) می گوید« انضباط عبارت است از اعمال قواعد و مقرراتی که یاد گیری از تسهیل می کند و اخلال در کلاس را به حداقل کاهش می دهد (ص 266 ) . لو فرانسوا (1991 ) معتقد است " انضباط" به آن دسته از اعمال معلم اطلاق می شود که مانع سر زدن  رفتارهایی از دانش آموز است که فعالیت کلاسی را مختل یا تهدید به اخلال می کنند(نقل از زمانی ، 1378) با وجود این ،  بی نظمی یا بی انضباطی را می‌توان این گونه تعریف کرد :  انجام دادن هر عمل یا رفتاری به وسیله ی دانش آموز که سازماندهی مدرسه و فعالیت های کلاس را مختل یا تهدید به اخلال می کند. بروز رفتارهایی از دانش آموزان که انضباط کلاس را مختل می کنند  ، تنها به معلم و کلاس درس مربوط نیستند، بلکه همان طور که قبلا گفته شد علل دیگری نظیر عوامل آموزشگاهی‌ ،  خانوادگی ، اجتماعی و... وجود دارند که به طور مستقیم یا غیر مستقیم زمینه را برای بروز رفتار های مخرب دانش آموزان فراهم می‌کنند . بنابراین ،  برای برقراری انضباط در کلاس درس و اداره ی آن  ، معلمان باید قبل از برقراری  نظم و انضباط اقدامات لازم را برای پیشگیری از رفتار های نامناسب دانش آموزان را به کار گیرند ؛ زیرا پیشگیری مهم تر از در مان است  . کانین ( 1970 ) در تحقیق خود که به مقایسه ی رفتار معلمان در کلاس های دارای رفتارهایی نا مطلوب وكلاس‌های عادی پرداخته است او می‌گوید : تفاوت این كلاس‌ها به نحوه‌ی پاسخ گویی معلمان به رفتار نامطلوب  دانش آموزان مربوط نیست ،  بلکه از اقدامات پیشگیرانه ی آن ها نا شی می‌شود (نقل از کدیور 1382 ص 431 ) به هر حال بی نظمی های  دانش آموزان در کلاس علل متعدد دارد :

الف – علل مربوط به دانش آموزان 

گاهی علل بی نظمی در کلاس ناشی از خود دانش‌آموز است . برخی از این علت ها عبارت است از :

Ê  1 ) ناراحتی های جسمی ، روحی و روانی ؛

Ê  2 ) نداشتن علاقه و انگیزه  ؛

Ê  3 ) سر در گم بودن و بی اعتنایی به انتظارات معلم و قوانین و مقررات مدرسه و کلاس درس ؛

Ê  4 ) نداشتن برنا مه ی مشخص مطالعه ؛

Ê  5 ) کم خوابی و خستگی مفرط ؛

Ê  6 ) انجام دادن تکالیف خود ؛

Ê  7 ) تغذیه ی نا مناسب ؛

Ê  8 ) نا امیدی به آینده  ؛

Ê  9 ) استقلال طلبی و مقابله با اقتدار معلم .

از بین بردن یا کاهش عوامل بی نظمی ، در درجه ی اول مستلزم هم کاری و هماهنگی میان خانه و مدرسه است ، و روشن است که معلمان و اولیای مدرسه به تنهایی و بدون همکاری والدین کاری از پیش نخواهند برد . بنا براین ، در نظام آموزش و پرورش برای برقراری ار تباط میان خانه و مدرسه نهاد مستقلی به نام انجمن اولیا و مربیان به وجود آمده است که این نهاد در هر مدرسه ای برای آگا هی والدین از مراحل رشد فرزندان خود در سنین متفاوت و آگاه کردن آن ها از این مسائل فعالیت می کند :

Ç  توجه والدین به وضعیت جسمی و روحی فرزندان خود ؛

Ç  ایجاد شرایط  ، موقعیت و امکانات مورد نیاز برای پیشرفت تحصیلی فرزندان خود ؛

Ç  تشویق ما دی و معنوی و تقویت اعتماد به نفس آن ها ؛

Ç  پذیرش وضعیت خاص فرزندان خود و مقایسه نکردن آن ها با افراد دیگر؛

Ç  تبعیض قایل نشدن بین آن ها ؛

Ç  تهیه ی میز و صندلی ، اتاق مطالعه ، وسایل مورد نیاز ، رعایت سکوت هنگام مطالعه؛

Ç  کمک به آن ها در تهیه و اجرای برنامه ی  مطالعه  ؛

Ç  تشویق آن ها به ورزش و تفریحات سالم و تنظیم خواب و استراحت آن ها ؛

Ç  داشتن برنامه ی تغذیه ی مناسب  ، کمک به آن ها در انتخاب دوستان مناسب ؛

Ç  آگاه کردن فرزندان از وظایف خود در مدرسه و خانه ، رعایت حقوق معلمان و کمک به دوستان و هم کلاسان خود  ؛

 و در نهایت تشویق آن ها به رعایت نظم و انضباط  در مدرسه و کلاس درس ،  اغلب، والدین علاقه مندند که بدانند در طول سال تحصیلی، درخصوص امور تحصیلی وحتی تر بیتی فرزندان خود ، چه وظیفه ای به عهده دارند وچه کمک هایی سبب پیشرفت تحصیلی فرزندانشان می شود . آگاهی از این مسائل، مستلزم ارتباط مستمر با مدرسه است . 

ب- علل مربوط به معلم

Å    فقدان آماد گی جسمی ،  روحی و روانی معلم ؛

Å    2 ) نا مناسب بودن وضعیت ظا هری معلم ؛

Å    3 ) نا آگاهی از روش های جدید تدریس و استفاده ی مکرر از روش های سنتی ؛

Å    4 ) بی علاقه بودن به شغل معلمی ؛

Å    5 ) نا توانی در برقراری ارتباط مطلوب با دانش آموزان ؛

Å    6 ) رعایت نکردن عدالت آموزشی ( تبعیض بین دانش آموزان )؛

Å    7 ) نا مناسب و نا رسا نا بودن صدا ی معلم؛

Å    8 ) نداشتن طرح درس؛

Å    9) بی توجهی به نیاز های دانش آموزان؛

Å    فعال بودن معلم و منفعل بودن دانش آموزان ؛

Å    استفاده ی نا مناسب از تشویق و تنبیه؛

Å    بی حـوصــلگی و نداشتن صــبر و بــر د بــاری و سعه ی صدر ؛

Å    13 ) بی نظمی معلم (نظیر دیر آمدن به کلاس و ترک زود هنگام آن و... )؛

Å    14 ) تسلط نداشتن به موضوع مورد یاد گیری؛

Å    15 ) نداشتن رو حیه ی انتقاد پذیری و خود داری از پاسخ گویی به سوال های دانش آموزان؛

Å    16 ) مبهم بودن انتظارات و توقعات معلم از دانش آموزان ؛

Å    17 ) بروز رفتار ها و حر کات نا مناسب معلم در کلاس؛

Å    18) تحقیر و تمسخر دانش آموزان؛

Å    19 ) بی توجهی به مسائل ومشکلات دانش آموزان؛

Å    20 ) نا آگا هی از روش های اصلاح و تغییر رفتار .

علاوه براین ها ، شخصیت معلم نیز ممکن است نقش عمده ای در بی نظمی ویا برقراری نظم و انضباط کلاس داشته باشد . چنانچه برخی از روان شنا سان معتقدند ، در جایی که دانش آموزان معلم خود را از صمیم قلب دوست دارند ،

 بی انضباطی وجود نخواهد داشت .

ج)  علل مربوط به کلاس درس

 وضعیت فیزیکی کلاس ،  نظافت و پاکیزگی ، برخودداری از نور وهوای مناسب ، میزو صندلی راحــت و کــا فــی ، تخته و وسایل سرمایشــی یا گرمایشی مناسب نقش انکارناپذیری در ایجاد نظم و انضباط کلاس دارند . مارلند ( 1975 ) در اهمیت محیط کلاس می گوید : تاثــیر فــیزیکــی کــلاس می تواند کمک یا مانعی در آموزش باشد و بخشی از هنر کلاس داری استفاده ی مناسب از فضای کلاس است ( نقل از زما نی ،  1378 )  . در کلاسی که وسایل گر مایشی یا سرمایشی مناسب نداشته نباشد ، دانش آموزان به دلیل گرمای زیاد و یا سرمای بیش از اندازه نمی توانند راحت بنشینند . از این رو ، مجبور می شوند دست به اعمالی بزنند که نظم کلاس را مختل کند . علاوه بر عوامل مربوط به کلا س درس ، می توان به علل مربوط به مدیریت مدرسه ( کارکنان اداری مدرسه ) و محیط مدرسه اشاره کرد . تعویض مکرر برنامه ی کلا سی ، بر خورد نا مناسب دست اندر کاران ستادی مدرسه با دانش آموزان ، یکنواخت بودن بر نا مه های صبحگاهی یا عصر گاهی مدرسه ، بــی تــوجهــی به خواســته ها و انتــظارات مــعقــول

دانش آموزان ، کمبود امکانات ورزشی و نامناسب بودن فضای مدرسه و.... شرایط و موقعیت را برای بــروز رفـتار های نا مطلـوب دانـش آمـوزان فراهـم می کند.

د ) علل مربوط به خانواده

صاحب  نظران روان شنا سی و علوم تر بیتی یکی از مهمترین نهاد های موثر در تر بیت و رفتار آدمی را سازمان خا نواده می دانند؛زیرا محیط خا نواده اولین و بادوام ترین عامل در تکوین شخصیت کودکان و نوجوانان و زمینه ساز رشد جسمانی ، اخـلاقــــی ، عقلا نی و عاطفی آنان است . بنا براین ، دانش آموزان ابتـدا راه و رســم زندگــی و رفتــار های مطــلوب و نا مطلوب را با تقلید از رفتار والدین  خود فرا می گیرند و آنچه را در خا نواده یاد می گیرند در مدرسه بروز می دهند . اختلافات و کشمکش های مکرر والدین ، بی نظمی در خا نواده ، و... تا ثیر نا مطلوبی بر رفتار های دانش آموزان دارد. این عوامل زمینه ی لازم را برای بروز رفتارهای مخرب دانش آموزان در کلاس درس فراهم می کنندو بدین طریق نظم و انضباط کلاس درس را به هم می زنند .

 و) علل مربوط به عوامل اجتماعی

هر چند عوامل اجتماعی به طور مستقیم در ایجاد نظم و انضباط و یا بی نظمی دانش آموزان تاثیر ندارند ، اما به طور غیر مستقیم  تاثیر شــگرفی بر رفتــار های دانش آموزان دارند.  این تاثیرات را می تـوان در شکل های گوناگون چون؛ محتوای موضوعات درسی،   هنجار ها ، قواعد و الگو های رفتاری افراد ، نگرش ها و عقاید دانش آموزان ، سرعت تغییرات زیاد و فشار های متعدد اجتماعی و امثال آن ها مطالعه کرد. عواملی چون بیکاری تحصیل کرده ها ، نگرش منفی مردم به تحصیل و... موجب یاس و نا امیدی دانش آموزان می شود و زمینه را برای بروز رفتار های نا مناسب آنان فراهم می کند .

راهنمای تدریس . تهران : انتشارات عابد

سید حشمت الله مرتضوی زاده