دبستان شکوه ورزنه

v          نام گذاري نشانه‌ها:

 &  مفهوم اول و غيراول (نام‌گذاري نشانه ها) با مفاهيم آخر و غيرآخر نامتناسب و سنگين است ، چون هضم آن براي فراگيران مشكل است ، پس بهتر است به همان اول و دوم تغيير يابد.

            نام گذاري نشانه‌ها براي شناخت جاي آن‌‌ها در كلمه است. اين نام‌گذاري‌ها متناسب  با تغيير روش آموزش تغيير خواهد كرد. در آموزش با رويكرد تحليلي ( بخش كردن و صداكشي) ، نام هر حرف يا نشانه‌ با تناسب جاي آن در بخش معلوم مي‌شد. در نتيجه اگر با آن روش آموزش داده شود نام هر نشانه بر همان اساس خواهد بود، براي مثال مي‌گوييم “ آ ”  در “ آب” ، “ آ”  اول است و “ ا” در دَريا، “‌ ا” دوم است چون صداي دوم بخش دوم كلمه‌ي درياست.

            در رويكرد كلي چون جاي نشانه يا صدا براساس كل كلمه است نه بخش‌هاي آن “ آ” ، اوَل و “‌ آ‌” غير اوَ ل گفته مي‌شود. دانش‌آموز براساس آموزش معلم و تمرين در روش جديد به خوبي شيوه‌ي نام‌گذاري را ياد مي‌گيرد مهم  اين است كه آموزگار گرامي خود تمرين كافي در رويكرد كلي داشته باشد. نام‌گذاري صرفاً براي آغاز آموزش است و بعدها نيازي به آن نيست و حتي پس از آموزش چند نشانه ، به دليل شباهت ، نام‌گذاري به راحتي توسط دانش‌آموز صورت مي‌پذيرد.

            نام‌گذاري‌ها اعتباري است و اگر معلم بتواند خود نام ديگري در نظر بگيرد يا پيشنهاد بدهد از آن استقبال مي‌شود. همان‌گونه كه معلم عزيز نام نشانه‌ها را از خود بچه ها دريافت و به آنان بر مي‌گرداند.

& آيا آموزش و نوشتن خط تحريري اجباري است؟

            در كتاب بخوانيم و بنويسيم دو خط آموزش داده مي ‌شود. خط نسخ ويژه‌ي خواندن است كه خط موجود در كتاب‌ها ، روزنامه‌ها ، نشريات ، تلويزيون و رايانه است و در نتيجه يادگيري آن براي استفاده از اين‌گونه رسانه‌ها لازم است. اما خط دوم خط تحريري است كه ويژه‌ي نوشتن است . اين خط ميراث گران‌قدر فرهنگي و زيباترين خط نوشتني جهان است. براساس رويكرد جديد اين خط در آموزش نوشتن بايد به كار گرفته شود. تمهيداتي براي آموزش اين خط به معلمان انديشيده شده است. معلمان گرامي با تمرين اين خط مي‌تواند آموزش آن را دقيق‌تر و سنجيده‌تر پي بگيرند، بنابراين آموزش اين خط لازم است. نكته‌اي كه در اين جا بايدگفت اين است كه خط تحريري كتاب انطباق كامل با خط نستعليق ندارد، بلكه براي سهولت در نوشتن اشكال متنوع خط نستعليق كاهش يافته و خطي كامپيوتري طراحي شده است. اين خط رايانه‌اي با همكاري متخصصان خط رايانه‌اي و انجمن خوشنويسان طراحي شده است.

            در سال‌هاي آينده و در سال‌هاي دوم تا پنجم ابتدايي اين خط سير تكامل مبدا خواهد كرد و به خط كامل نستعليق تبديل خواهد شد.

& آيا كلمات خارج از كتاب بايد گفته شود؟

            معمولاً ، آموزگاران عزيز براي گسترش آموزش و پيشبرد اهداف زبان‌آموزي با تركيب حروف و نشانه‌ها (صامت‌ها و مصوت‌ها) كلماتي تازه مي‌سازند. هر چه پيشرفت دانش‌آموزان بيش‌تر شود امكان ساختن واژه‌هاي تازه افزايش مي‌يابد. بايد دقت شود كه ميزان كلمات جديد ساخته شده به اندازه‌اي زياد نشود كه متن درس را تحت‌الشعاع قرار دهد.

            به نظر مي رسد در كتاب به اندازه‌ي كافي كليد واژه‌ها وجود دارد. با اين همه ، همكاران به تشخيص خود مي‌توانند متعادل و سنجيده عمل كنند.

كلمات خارج از كتاب به سه دسته تقسيم مي‌شوند:

-         خوانداري

-         شنيداري

-         نوشتاري

در كلمات خوانداري و شنيداري محدوديت وجود ندارد تنها محدوديت دركلمات نوشتاري است كه حد آن به تشخيص معلم است.

& چرا براي معلمان ، كلاس‌هاي آموزش خوش‌نويسي نمي‌گذاريد؟ آيا در اين مورد فكري شده است؟

            آموزش خوش‌نويسي يا به بياني دقيق‌تر و متناسب با رويكرد كتاب بخوانيم و بنويسيم، آموزش خط تحريري، جزء برنامه‌ي جديد زبان‌آموزي است. البته با مشق بصري، بسياري از همكاران خط خوب و خوش يافته‌اند . با اين همه چند زمينه براي بهبود خط معلمان پي گرفته مي‌شود.

1-    تهيه‌ي كتاب آموزش خط تحريري، مقدمات كار به طور كامل فراهم شده است.

2-    آموزش خط تحريري در مناطق مختلف كشور، در اين زمينه نيز برنامه ريزي شده است كه فعلاَ آموزش خط در 30 ساعت در استان ‌هاي كشور تصويب شده است.

3-    استفاده از انجمن خوشنويسان كه خوشبختانه با استقبال گرم آن‌ها همراه بوده است.

اميد است در همه جاي كشور،  با آموزش خط تحريري زمينه‌ي خوش‌خطي همگان فراهم شود كه خط خوش ، ذوق برانگيز، باعث تلطيف روح و عواطف و زمينه‌ي خط بيش‌تر بصري را از مشاهده و مطالعه ي نوشته‌ها فراهم خواهد كرد.
 

& چرا در كتاب بنويسيم جدول بخش كردن و صداكشي كم آمده است؟

       صداكشي و بخش كردن ، يكي از شيوه‌ها يا فنون آموزش زبان است كه بدون آن هم مي‌توان به آموزش زبان پرداخت. اما در رويكرد جديد زبان‌آموزي به اين روش نيز توجه شده است. استفاده‌ي بيش از حد و تكيه‌ي مطلق بر اين روش باعث كند شدن خواندن و برخورد دائمي كودك با اجزاء مي‌شود. ديده مي‌شود كه دانش‌آموز براي نوشتن هر كلمه گاه چند بار مداد را بر زمين گذاشته و به بخش كردن و صداكشي مي‌پردازد اين كار نه تنها نوشتن را دچار آفت مي‌سازد كه دانش‌آموز را از توجه به كليت كلمه و جمله  باز مي‌دارد. در عين حال اين روش به خصوص براي كودكان با نيازهاي ويژه (استثنايي) بسيار قابل استفاده است.

       معمولاً معلمان عزيز بعد از مدتي اين شيوه را كنار مي‌گذراند و در ماه هاي آخر سال از آن استفاده نمي‌كنند، اما اثر آن در نحوه‌ي خواندن دانش‌آموزان و نوشتن آن‌ها باقي مي‌ماند. مقطع‌خواني كودكان عمدتاً ناشي از سايه سنگين اين‌گونه آموزش بر ذهن و روح كودكان است، بنابراين بدون آن‌كه نسبت به بخش كردن و صداكشي مخالف مطلق باشد ، همان‌گونه كه مي‌بينيد در كتاب بنويسيم مناسب و متناسب از آن استفاده شده است. اين جدول‌ها (جدول‌ بخش و صداكشي) براي پايان آموزش است نه آغاز آن و جنبه‌ي ارزش‌يابي دارد نه آموزش.

& آيا حفظ شعرها الزامي است؟

آوردن شعر- با هم بخوانيم - براي چند هدف عمده است:

1- تكميل و تثبيت مفاهيم و موضوعاتي كه در درس‌هاي قبل از شعر آمده است. با اندكي تأمل معلوم مي‌شود كه هر شعر پيوندي با موضوعات قبل از خويش دارد.

1-    تقويت ذوق دانش‌آموزان

2-    ايجاد فرصتي لذت‌بخش و دل پذير با بهره‌گيري  از موسيقي و آهنگ در كلاس

3-    ايجاد و تقويت روحيه‌ي كار گروهي در كلاس

4-    تقويت قدرت تخيل و ذوق كودكان

اين سروده‌ها را در كلاس با استفاده از نوار اشعار يا خواندن دسته جمعي مي‌توان به كار گرفت، اما حفظ‌‌كردن آن‌ها الزامي نيست. هر چند به‌طور طبيعي و خودجوش دانش‌آموزان به حفظ آن‌ها‌‌مي‌پردازند.

&  چرا براي تدريس ـــِــ ربط متن جداگانه‌اي نيامده است؟

            وقتي دانش‌آموز  چهار شكل ـــِــ را ياد مي‌گيرد (اِ - ــِـ - ه - ـه  ) ديگر نيازي به تدريس جداگانه‌ي آن در موقعيت “‌ اضافه” (صفت و موصوف ، مضاف و مضاف‌اليه و ...) وجود ندارد. نام اين نشانه نقش نماي اضافه و صفت است.

ممكن است معلمان عزيز در برخورد با اين نشانه دچار اين مشكل شوند كه دانش‌آموز ــِـ  را به صورت (~) بنويسد، مثلاَ نام من را نامه من بنويسد. براي جلوگيري از اين اشتباه  مي‌توان با شيوه‌هاي مناسب و تكرار و تمرين به دانش‌آموزان كمك كرد تا نقش نماي اضافه را بشناسند.

& ارزش‌يابي پايين صفحه در كتاب بنويسيم چه لزومي دارد؟

            يكي از مهم‌ترين شيوه‌هاي ارزش‌يابي ، ارزش‌يابي مستمر است؛ يعني دانش‌آموز را در فرآيند تدريس و پيشرفت درسي ارزش‌يابي كنيم. ارزش‌يابي موجود در كتاب بنويسيم براي دست يابي به اين هدف است. از اين گذشته ، خود دانش‌آموز هم مي‌تواند سير مشخص و روشني از پيشرفت يا احياناً ضعف‌‌ها و كاستي‌هاي خود داشته باشد.

            نكته‌ي مهم ديگر آن است كه اين‌گونه ارزش‌يابي ، به بخشي از نگراني‌ها و اضطراب‌هاي دانش‌آموز پايان مي‌دهد. سيطره‌ي نمره‌ي بيست و به رسميت شناختن نمره اي جز آن - حتي براي خانواده‌ها - از مشكلات نظام آموزشي است. با اين كار دانش‌آموزان به “ نمره‌ي شناور”  مي‌رسند يعني ارزش 18 - 19 و 20 نزديك به هم خواهد بود.

            البته در اصلاح كتاب به جاي خانه‌هاي رنگي ارزش‌يابي در پايين كتاب ، خانه‌هايي در حاشيه‌ي صفحه‌هاي كتاب بنويسيم براي ارزش‌يابي قرار خواهد گرفت تا حساسيت‌هاي رنگي! نيز از بين برود.

            اين شيوه ارزش‌يابي پيشنهادي است همكاران گرامي مي‌توانند از روش‌هاي متنوع ديگر براي ارزش‌يابي بهره بگيرند. اين ارزش‌‌يابي براي مجموعه ي تمرينات يك صفحه است.

♠  چرامطالب كتاب بخوانيم و بنويسيم در يك جلد نيامده است؟

            در رويكرد نوين زبان‌آموزي بر چهار مهارت گوش دادن، سخن‌گفتن، خواندن و نوشتن تكيه شده است كه سه مهارت اول مهارت‌هاي شفاهي است و در كتاب بخوانيم تمرين مي شود و مهارت چهارم ، مهارت كتبي است كه در كتاب بنويسيم به دست مي‌آيد.

جدا كردن اين دو كتاب پس از بحث و گفت‌وگو‌ها و مطالعات دقيق صورت پذيرفته است. علاوه بر دليل فوق مزايايي براي اين تفكيك وجود دارد.

1-    دو كتاب اگر با هم باشند بسيار سنگين خواهد شد.

2-    سرعت استهلاك و فروپاشي كتاب به دليل فقدان شيرازه‌ي محكم و قطر زياد، افزايش مي‌يابد.

3-    به دليل كاربرد دوگانه‌ي خواندن و نوشتن سرعت فرسايش كتاب زياد مي شود.

4-  استقلال كتاب نوشتن،‌ نوعي اهميت دادن به نوشتن و باعث كاهش دادن پلي‌كپي به دانش‌آموزان است كه معمولاً گذشته از وقت گير بودن ، داراي انسجام و انتظام و قانون مندي مشخصي نيست.

♠  به كار گرفتن رويكرد كلي در بخوانيم چه تأثيري در يادگيري دارد كه روش تركيبي ندارد؟

            بنياد رويكرد كلي، بنيادي روان‌شناسانه و مبتني بر اصول پذيرفته شده‌ي تعليم و تربيت است. در رويكرد پيشين به دليل تجزيه كردن كلمه به بخش و صدا، گذشته از تجزيه‌ي ذهن كودك و باز داشتن او از درك كلي كلمه و جمله، كندي در نوشتن و خواندن اتفاق مي‌افتاد. كودك براي نوشتن هر كلمه آن را بخش و صداهاي آن را مشخص مي‌كرد و سپس مي‌نوشت اين شيوه هر چند بي فايده هم نيست ولي نيروي فراواني از كودك مي‌گرفت و بازده نهايي يادگيري را اندك مي‌كرد ، اما رويكرد كلي در بخوانيم باعث مي‌شود كه:

1-    كودك كليت كلمه و جمله را دريابد.

2-  با صداهاي ديگر جز صدايي كه محور آموزش درس است ، آشنا شود و نوعي ذخيره و اندوخته براي درس‌هاي بعدي بيابد. در گزارش آموزش معلمان ، دانش‌آموزان پس از گذراندن سه ماه اول، بسياري از كلمات را مي‌خوانند و آموزش صداها و نشانه‌هاي نخوانده بسيار روان و ساده و سريع مي‌شود.

3-    در رويكرد كلي آهنگ آموزش در آغاز كُند به نظر مي‌رسد ، اما در ماه‌هاي بعد شتاب و سرعت فوق‌العاده مي‌يابد.

♠  براي كلاس‌هاي چند پايه با اين طرح چه فكري كرده‌ايد؟

            كلاس هاي چند پايه  چه در روش پيشين ، چه در روش جديد و چه هر روش ديگر، وضعيتي ويژه دارند كه بايد براي آن‌ها چاره‌انديشي شود. علاوه بر روش‌هايي كه تا كنون معلمان چند پايه به كار گرفته‌اند، تجربه‌ها نشان مي‌دهد به شيوه ي كار گروهي به خوبي مي‌توان كلاس‌ها را مديريت كرد. كمك گرفتن از دانش‌آموزان پايه‌هاي بالاتر براي ثبت آموزش‌ها- نه آموزش - به پيشبرد اهداف آموزش كمك مي‌كند و كلاس سرشار از فعاليت و نشاط خواهد شد.

در  ويژه‌نامه‌هاي بعدي ، به طور گسترده‌تر به اين موضوع خواهيم پرداخت.

♠  دبستان‌هايي كه از نظر وسايل كمك آموزشي ضعيف هستنند مسئولين چه نوع همكاري و اقدامي مي‌نمايند؟

معمولاً وسايل كمك آموزشي از چند راه دست‌يافتني است.

1-  بخشي از وسايل كمك آموزشي از طريق آموزش و پرورش در اختيار قرار مي‌گيرد ، مانند كتاب راهنماي معلم و نگاره‌ها در قطع بزرگ و نوار كاست اشعار كتا ب بخوانيم.

2-  بخشي از وسايل كمك آموزشي توسط خود معلم تهيه مي‌شود. معمولاً هر سال معلمان خود وسايلي را با ذوق و سليقه وابتكار خويش تهيه مي‌كنند. اين وسايل در سال‌هاي بعد نيز مورد استفاده واقع مي‌شود. در بسياري از مدارس شاهد خلاقيت‌ها و ابتكارهايي در اين زمينه هستيم.

3-  برخي معلمان با همكاري خانواده‌ها و دانش‌آموزان به تهيه‌ي برخي امكانات پرداخته‌اند. حتي با همكاري خانواده‌ها ، صندلي‌ها و ميز مناسب براي كلاس تدارك ديده‌اند تا كار گروهي در كلاس به خوبي انجام پذيرد.

4-  همكاري مدرسه، جذب امكانات از طريق نهادهاي بيرون از مدرسه و افراد خير نيز از شيوه‌هاي تأمين نيازهاي كمك آموزشي است.

♠  جدول كلاس (نشانه‌ها )‌ با خط نسخ باشد يا تحريري؟

در سال‌هاي گذشته معلمان عزيز معمولاً يك يا دو جدول در كلاس نصب مي‌كردند يكي جدول الفبا براساس پيشرفت دانش‌آموزان و مبتني بر چينش كتاب درسي و ديگري جدول الفباي فارسي بود كه معمولاً هر دو به خط نسخ بود. در رويكرد جديد جدول الفبا به خط تحريري ، به دليل رويكرد خط نوشتن پيشنهاد مي‌شود.

براساس تجربه‌هاي به دست آمده مي‌توان عمل كرد:

1-  تهيه‌ي جدولي با كارت‌هاي دو رويه كه با دو رنگ مثلاَ آبي و مشكي (صامت‌ها)‌و آبي و قرمز (مصوت‌ها)‌باشد. از روز نخست كليه‌ي نشانه‌هاي آبي در ديد دانش‌آموز باشد و رفته رفته به نسبت پيشرفت آموزش رنگ ديگر ( پشت كارت مشكي يا قرمز) در معرض ديد قرار گيرد. خط جدول . خط خواندن (نسخ) باشد.

2-  پيش‌بيني يك جدول كه هر طرف كارت هر دو شكل خوانداري و نوشتاري ( خط نسخ و تحريري) نوشته شود ( با دو رنگ مانند بند 1)

3-  دو جدول مجزا كه يكي به صورت جدول الفباي فارسي باشد و ديگري بر مبناي چينش كتاب كه تعامل ميان آن‌ها نيز مي‌تواند جزء كار معلم باشد.

♠  چرا طرز نوشتن بسياري از زيرنويس‌ها  با صداهايي كه در درس خوانده مي‌شود ، فرق دارد؟